W domu energooszczędnym okna nie są jedynie źródłem światła i widoku na ogród. To element przegrody zewnętrznej, który może wyraźnie ograniczyć straty ciepła albo – jeśli zostanie źle dobrany i zamontowany – osłabić parametry całego budynku. Przy zakupie warto więc patrzeć szerzej niż tylko na liczbę szyb czy wygląd profilu. Liczą się konkretne współczynniki, sposób osadzenia stolarki oraz dopasowanie okien do stron świata.
Współczynnik Uw – najważniejsza wartość dla całego okna
Podstawowym parametrem jest współczynnik przenikania ciepła Uw, wyrażany w W/(m²K). Informuje on, ile ciepła przenika przez całe okno: szybę, ramę, ramkę dystansową oraz połączenia między tymi elementami. Im niższa wartość Uw, tym lepsza izolacyjność termiczna stolarki.
Warto zwrócić uwagę na słowo „całe”. Sprzedawcy często eksponują współczynnik Ug, dotyczący wyłącznie pakietu szybowego. Może on wyglądać bardzo korzystnie, ale nie mówi jeszcze, jak zachowa się kompletne okno po zamontowaniu. Dobrej klasy pakiet trzyszybowy z Ug na poziomie 0,5–0,6 W/(m²K) nie zagwarantuje wysokiej efektywności, jeśli zostanie połączony z chłodną ramą lub szerokimi mostkami termicznymi.
W budynku o podwyższonym standardzie energetycznym warto wybierać okna o Uw nie wyższym niż 0,9 W/(m²K), a w przypadku domów pasywnych zwykle celuje się w wartości jeszcze niższe. Parametr należy zawsze sprawdzać dla konkretnego wymiaru okna, ponieważ wraz ze zmianą proporcji skrzydła zmienia się udział ramy i szyby, a więc także wynik końcowy.
Szyby, profile i ciepła ramka dystansowa
Najczęściej stosowanym rozwiązaniem w domach energooszczędnych są pakiety trzyszybowe. Przestrzenie między szybami wypełnia się gazem szlachetnym, najczęściej argonem, który ogranicza przepływ ciepła. Ważne są też powłoki niskoemisyjne nanoszone na szkło. Pozwalają one zatrzymać więcej ciepła we wnętrzu zimą, nie blokując jednocześnie dostępu światła dziennego.
Nie mniej istotna jest rama. Profile PVC o odpowiedniej głębokości zabudowy, z wieloma komorami i wzmocnieniami dobranymi do wielkości konstrukcji, mogą zapewnić bardzo dobre właściwości izolacyjne. W oknach aluminiowych konieczne są skuteczne przekładki termiczne, natomiast w przypadku drewna liczy się jakość materiału, jego zabezpieczenie oraz stabilność konstrukcji.
Warto zapytać również o ramkę dystansową, która oddziela szyby w pakiecie. Standardowe elementy aluminiowe przewodzą ciepło lepiej niż tak zwane ciepłe ramki wykonane z tworzyw kompozytowych. Zastosowanie ciepłej ramki ogranicza ryzyko wychłodzenia krawędzi szyby i powstawania skroplin, zwłaszcza przy niskiej temperaturze na zewnątrz.
Więcej praktycznych informacji na ten temat można znaleźć w materiale okna PCV a energooszczędność domu, który omawia cechy stolarki wpływające na bilans cieplny budynku.
Zyski słoneczne i dobór okien do elewacji
Energooszczędność nie polega wyłącznie na ograniczaniu ucieczki ciepła. Duże przeszklenia od południa mogą zimą korzystać z energii promieniowania słonecznego. W tym kontekście znaczenie ma współczynnik przepuszczalności energii słonecznej g. Wyższa wartość oznacza, że więcej energii dociera do wnętrza, co może poprawiać zimowy bilans energetyczny.
Nie należy jednak wybierać szyb wyłącznie pod kątem maksymalnych zysków słonecznych. Latem duże przeszklenia mogą prowadzić do przegrzewania pomieszczeń, szczególnie w salonie, kuchni czy pokojach na poddaszu. Najskuteczniejszą ochronę zapewniają osłony zewnętrzne: rolety, żaluzje fasadowe, markizy albo dobrze zaprojektowane okapy dachu. Osłony montowane wewnątrz pomieszczenia ograniczają odczuwalność słońca, lecz znacznie słabiej zatrzymują ciepło.
Od północy zwykle warto ograniczyć powierzchnię przeszkleń i postawić na bardzo dobrą izolacyjność. Z kolei okna w elewacji wschodniej i zachodniej wymagają szczególnej uwagi przy planowaniu zacienienia, ponieważ nisko operujące słońce bywa trudniejsze do zatrzymania.
Montaż decyduje o rzeczywistym efekcie
Nawet najlepsze okno nie spełni swojej funkcji, jeśli zostanie nieprawidłowo osadzone. Szczelina między ramą a murem musi być właściwie zaizolowana, a stolarka powinna znaleźć się w odpowiedniej pozycji względem warstwy ocieplenia. W domach z grubą izolacją coraz częściej stosuje się montaż warstwowy lub wysunięty w warstwę ocieplenia.
W praktyce chodzi o ograniczenie mostków termicznych i ochronę pianki montażowej przed wilgocią. Od strony wnętrza połączenie powinno być szczelne powietrznie, a od zewnątrz zabezpieczone przed wodą opadową, przy jednoczesnym umożliwieniu odprowadzania wilgoci. Niedbały montaż może powodować przewiewy, wychłodzenie ościeży, zawilgocenie oraz problemy z regulacją skrzydeł.
Szczelność, wentylacja i komfort użytkowania
Nowoczesne okna są bardzo szczelne, co pomaga ograniczać straty energii, ale wymaga przemyślanego systemu wentylacji. W domu z rekuperacją zwykle nie powinno się rozszczelniać okien ani stosować przypadkowych nawiewników, ponieważ mogłoby to zaburzyć działanie instalacji. Przy wentylacji grawitacyjnej należy natomiast zapewnić kontrolowany dopływ świeżego powietrza zgodnie z projektem budynku.
Przed zakupem warto sprawdzić także odporność na obciążenie wiatrem, wodoszczelność, przepuszczalność powietrza oraz izolacyjność akustyczną Rw. Parametry te są szczególnie ważne przy ruchliwej ulicy, na otwartej działce lub w domu z dużymi drzwiami tarasowymi. Energooszczędna stolarka powinna bowiem nie tylko chronić przed chłodem, lecz także zapewniać trwałość, ciszę i wygodę na co dzień.
